Yasal mirasçılık, mirasçının sıfatını doğrudan kanundan almasıdır. Türk Medenî Kanunu’na göre kan hısımları, sağ kalan eş, evlatlık ve altsoyu ile koşulları oluştuğunda devlet yasal mirasçı olabilir. Kan hısımlarında zümre sistemi uygulanır; eşin payı ise birlikte mirasçı olduğu kişilere göre değişir. Kimin ne kadar pay alacağı belirlenirken yalnızca yakınlık değil, ölüm sırası ve varsa ret, feragat veya ölüme bağlı tasarruflar da incelenir.

Yazar: Avukat Yasin Baykal · İçerik güncellemesi: 12 Eylül 2026

1. Yasal Mirasçıların Belirlenmesi

Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçıları belirlerken zümre (derece) sistemi kullanır. Bu sistem, miras bırakanın yakınlık derecesine göre akrabalarını zümrelere ayırır:

1. Zümre: Altsoy

Miras bırakanın çocukları ve onların altsoyları (torunlar, torun çocukları).
Çocuklar eşit olarak mirasçıdır. Bir çocuk ölmüşse, onun payı kendi altsoyuna geçer

2. Zümre: Ana ve Baba

Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar.
Sağ kalan eş bulunmuyorsa ana ve babanın her biri mirasın yarısını alır. Eş varsa önce onun yasal payı ayrılır; kalan kısım bu zümrede paylaşılır.
Anne veya baba ölmüşse, onun payı kendi altsoyuna (miras bırakanın kardeşleri) geçer.
Ana veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse onun yerini kendi altsoyu alır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmuyorsa o pay diğer tarafa geçer. Bu kurallar uygulanırken sağ kalan eşin payı ayrıca korunur.

3. Zümre: Büyükbaba ve Büyükanne

Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, büyük ana ve büyük babalarıdır. Bunlar, eşit olarak mirasçıdırlar.
Bu durumda miras bırakanın büyükbabası ve büyükannesi, her biri eşit pay alır.
Biri ölmüşse, payı kendi çocuklarına (miras bırakanın amca, hala, teyze, dayı) geçer.
Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babalardan biri altsoyu bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşse, ona düşen pay aynı taraftaki mirasçılara kalır.
Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babaların ikisi de altsoyları bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşlerse, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.
Sağ kalan eş varsa, büyük ana ve büyük babalardan birinin mirasbırakandan önce ölmüş olması hâlinde, payı kendi çocuğuna; çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana ve büyük babaya; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın her ikisinin de ölmüş olmaları hâlinde onların payları diğer tarafa geçer.

2. Eşin Mirasçılığı

Eşin mirasçılığı, miras bırakanın akrabalarının hangi zümreden olduğuna bağlı olarak değişir:

1. zümre ile birlikte mirasçıysa, mirasın dörtte birini alır.
2. zümre ile birlikte mirasçıysa, mirasın yarısını alır.
Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları veya onların çocuklarıyla birlikte mirasçıysa mirasın dörtte üçünü alır. Bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin bulunduğu durumda üçüncü zümrede mirasçılığın sınırı ayrıca önem taşır.

3. Mirasın Paylaştırılması

Mirasın paylaştırılması, TMK’da belirlenen paylar doğrultusunda gerçekleştirilir:

Ön sıradaki zümrenin mutlak önceliği

Zümreler arasındaki öncelik ilişkisi bulunmaktadır. Sıra olarak önde gelen zümrede bir veya birkaç mirasçının bulunması durumunda sonraki zümrelerde bulunan mirasçıların miras hakkı almalarının önüne geçer. Birinci zümre ikinci zümrenin mirasçılığının, ikinci zümre de üçüncü zümrenin mirasçılığının önüne geçer.

Zümre ve kök başının önceliği

Kural olarak sağ olan çocuk, kendi altsoyunun aynı kökte doğrudan mirasçı olmasını engeller. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun yerini altsoyu alır. Ret, yoksunluk ve çıkarma gibi özel durumlarda ise ilgili kurumun sonuçları ayrıca incelenir.

Zümrede halefiyet ilkesi

Bir kökte mirasbırakandan önce ölen kişinin yerini altsoyunun alması halefiyet olarak açıklanır. Mirasın reddi, mirasçılıktan çıkarma ve yoksunlukta farklı sonuçlar öngörülebilir. Örneğin en yakın yasal mirasçıların tamamının reddi hâlindeki tasfiye kuralı nedeniyle “her durumda pay altsoya geçer” denilemez.

4. Yasal Mirasçılıktan Çıkarılma, Mirastan Yoksunluk ve Mirastan Feragat

Miras bırakan, belirli şartlar altında yasal mirasçıları mirastan çıkarabilir veya mirasçılar mirastan feragat edebilir:

Mirasçılıktan çıkarma ve mirastan yoksunluk: Çıkarma, TMK m. 510 ve devamındaki koşullarla ölüme bağlı tasarrufla yapılır. Yoksunluk ise TMK m. 578’deki sebeplere dayanır. Bunlar aynı işlem değildir; yalnızca aile içi anlaşmazlık bulunması kendiliğinden bu sonuçları doğurmaz.
Mirastan feragat: Mirasbırakan ile yapılacak mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesinin resmî şekline tabidir. Basit yazılı anlaşma yeterli değildir. Feragatin altsoya ve diğer mirasçılara etkisi, karşılık içerip içermediği ve sözleşme hükümlerine göre değerlendirilir.

Evlilik dışı doğanların mirasçılığı

Evlilik dışında doğmuş ve soybağı, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olurlar.

Evlatlığın mirasçılığı

Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.

Evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.

Devletin mirasçılığı

Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer.

Eş ve iki çocuk birlikte mirasçıysa paylar nasıl hesaplanır?

Paylaşımı değiştiren bir ret, feragat veya tasarruf bulunmadığını varsayalım: eşin yasal payı 1/4, iki çocuğun her birinin payı 3/8 olur. Sağ kalan eşe önce mal rejiminin tasfiyesi nedeniyle bir alacak doğup doğmadığı ayrı değerlendirilir. Yasal oranlar, her bir taşınmazın kendiliğinden bölündüğü veya bankadan aynı oranda tek başına para çekilebileceği anlamına gelmez.

Yasal miras payı ile saklı pay aynı mı?

Hayır. Yasal pay, kanuni mirasçılık oranıdır. Saklı pay ise belirli mirasçıların ölüme bağlı veya kanunda belirtilen sağlararası kazandırmalara karşı korunan kısmıdır. Kardeşler yasal mirasçı olabilir ancak saklı paylı mirasçı değildir. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısıdır; sağ kalan eşin saklı payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Ayrıntılar: saklı paylı mirasçılık ve tenkis davası.

Mirasçılık nasıl belgelenir?

Mirasçılık belgesi, mirasçıları ve paylarını gösterir. Yasal mirasçılar için sulh hukuk mahkemesinden veya koşulları varsa noterden alınabilir. Nüfus kaydındaki bir eksiklik, yabancılık unsuru veya soybağına ilişkin uyuşmazlık mahkeme incelemesini gerektirebilir. Belge, tereke mallarının envanteri veya paylaşma sözleşmesi değildir. Mirasçılık belgesi rehberi.

Kaynaklar ve ilgili miras rehberleri

Temel dayanaklar Türk Medenî Kanunu m. 495–501, 505–506, 510–513, 528, 545, 578, 598 ve 612 hükümleridir. Başvuru yollarının birlikte değerlendirilmesi için İzmir miras işlemleri rehberi; fiilî paylaşma için miras paylaşımı yazısı incelenebilir.

Miras Hukukunda Yasal Mirasçılık