Miras Hukukunda Tenkis Davası

Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya kanunda sayılan sağlararası kazandırmaları nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının, eksik kalan saklı payının tamamlanmasını istemesidir. Dava süresi, öğrenmeden itibaren bir yıl; üst süre ise tasarrufun türüne göre başlangıcı değişen on yıldır.

Yazar: Avukat Yasin Baykal · İçerik güncellemesi: 12 Eylül 2026

Tenkis davası nedir?

Tenkis, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçının kanunen korunan payı arasındaki sınırı belirler. Her eşitsiz paylaşım tenkis sebebi değildir. Önce davacının saklı pay sahibi olup olmadığı, ardından kendisine kalan değerlerin bu payı karşılayıp karşılamadığı araştırılır.

Dava, geçerli bir vasiyetname veya kanunda sayılan bir bağışlama nedeniyle eksik kalan saklı payın tamamlanmasını amaçlar. İşlemin tümünün iptali ile aynı sonucu doğurmaz. Örneğin mirasbırakanın çocuğuna yasal payından daha az mal kalması, aldığı değer saklı payını karşılıyorsa tek başına tenkis hakkı vermez.

Tenkis davasını kimler açabilir?

Saklı payı zedelenen altsoy, anne, baba ve sağ kalan eş, kendi hakları bakımından tenkis isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesine göre altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı; anne ve babadan her birinin saklı payı kendi yasal miras payının dörtte biridir.

Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamıdır. Diğer durumlarda eşin yasal payının dörtte üçü korunur. Kardeşlerin saklı payı bulunmaz. Yasal pay ile saklı payın farkı için yasal mirasçılık ve zümreler yazısına bakabilirsiniz.

Mirasçıların tamamının birlikte dava açması zorunlu değildir. Davalı, tenkise konu kazandırmadan yararlanan kişi veya kişiler olarak somut işleme göre belirlenir. Davacı dışındaki mirasçıların haklarının da kendiliğinden hüküm altına alınacağı varsayılmamalıdır.

TMK 562, özel koşullarda mirasçının alacaklılarına ve iflas idaresine de dava hakkı tanır. Mirasın geçtiği tarihte aciz belgesine sahip olma, ihtara rağmen mirasçının dava açmaması ve mirasçıya tanınan süre içinde hareket etme gibi koşullar birlikte değerlendirilir. Bu yol, her alacaklının doğrudan kullanabileceği genel bir yetki değildir.

Tenkis davası açma süresi: 1 yıl ve 10 yıl

TMK 571’deki süreler hak düşürücü süredir. Bir yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar. On yıllık üst süre ise vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından, yani ölümden itibaren hesaplanır.

Bu nedenle “bütün tenkis davalarında ölümden itibaren on yıl vardır” veya “ölümden sonra bir yıl içinde dava açılmazsa hak her durumda biter” ifadeleri doğru değildir. Öğrenme tarihi ile üst sürenin başlangıcı ayrı ayrı belirlenmelidir. Vasiyetnamenin açılması dosyası, bildirimler ve tasarrufun öğrenilmesine ilişkin belgeler bu incelemede önem taşır.

Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Ayrıca tenkis iddiası, kanun gereği def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Bu savunma olanağı, süresi geçmiş bağımsız bir davanın yeniden açılabileceği anlamına gelmez.

Tenkis davası hangi mahkemede açılır?

Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi, TMK 576 ve HMK 11 kapsamında yetkilidir. Davacının yaşadığı il veya taşınmazın bulunduğu yer tek başına tenkis davasının açılacağı mahkemeyi belirlemez.

Örneğin mirasçı İzmir’de yaşasa da mirasbırakanın son yerleşim yeri başka bir ildeyse yetki bu bilgiye göre değerlendirilir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali, vasiyetnamenin iptali ve tenkis taleplerinin birlikte veya terditli ileri sürülmesinde talep yapısı ve usul kuralları ayrıca incelenir.

Tenkis hesabı nasıl yapılır?

Önce mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığı ve borçları belirlenir. Tereke borçları, cenaze giderleri ve kanunen dikkate alınan diğer kalemler çıkarılır; tenkise tabi sağlararası karşılıksız kazandırmalar hesap bakımından eklenir. Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar da miras payıyla karıştırılmamalıdır.

Ardından mirasçılık ilişkisine göre yasal paylar, saklı pay oranları ve mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım hesaplanır. Davacının mirastan veya mahsup edilmesi gereken kazandırmalardan zaten aldığı değerler dikkate alınarak saklı pay açığı belirlenir. Yalnızca devredilen bir evin değerine bakılarak güvenilir bir tenkis hesabı yapılamaz.

Ölüm tarihindeki değer, sabit tenkis oranı ve gerektiğinde karar günündeki değer farklı hesaplama aşamalarına aittir. Özellikle bölünemeyen taşınmazlarda hangi değerin hangi aşamada kullanılacağı bilirkişi incelemesi ve uygulanacak hükümle bağlantılıdır. Malvarlığının belirlenmesi için terekenin tespiti konusu da incelenebilir.

Eş ve iki çocuk için saklı pay hesaplama örneği

Borçlar ve gerekli diğer düzeltmeler yapıldıktan sonra hesaplanacak terekenin 1.000.000 TL olduğunu düşünelim. Mirasçılar sağ kalan eş ve iki çocuktur. Eşin yasal payı 1/4, her çocuğun yasal payı 3/8 olur.

Eş altsoyla birlikte mirasçı olduğundan 250.000 TL’lik yasal payının tamamı saklı paydır. Her çocuğun saklı payı 375.000 TL’nin yarısı olan 187.500 TL’dir. Toplam saklı pay 625.000 TL, tasarruf edilebilir kısım 375.000 TL olur.

Tüm malvarlığının üçüncü kişiye bırakıldığı ve mirasçıların saklı paylarına mahsup edilecek başka bir değer almadığı varsayımında, toplam saklı pay açığı 625.000 TL’dir. Bu yalnızca oranları anlatan basitleştirilmiş bir örnektir. Hükmedilecek miktar; davacıların kim olduğu, dava konusu mallar, değerleme ve seçim hakkı gibi unsurlara göre belirlenir.

Hangi bağışlar tenkise tabidir?

TMK 565, sağlığında yapılan belirli karşılıksız kazandırmaları da tenkise tabi tutar. Bunlar arasında kanunda belirtilen miras payına mahsuben kazandırmalar, geri verilmemek üzere altsoya yapılan belirli devirler, alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi ile miras haklarını ölümden önce tasfiye amacı taşıyan kazandırmalar yer alır.

Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı, olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar da kapsamdadır. Saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı açık olan kazandırmalar ayrıca değerlendirilir.

Bir yıldan eski bütün bağışlar tenkis dışında değildir. Kazandırmanın tarihi yanında niteliği ve TMK 565’teki diğer koşullar da araştırılır. Gerçek bedeli ödenen bir satış ise yalnızca mirasçının rızası alınmadığı için bağış gibi değerlendirilemez. Görünürde satışla bağışın gizlendiği iddiası için muris muvazaası farklı bir hukuki inceleme gerektirir.

Tenkis sırası nasıl belirlenir?

TMK 570 uyarınca önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir. Bu yeterli olmazsa sağlararası kazandırmalara, en yeni tarihli olandan en eskiye doğru gidilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar için kanunda son sırada tenkis kuralı vardır.

Vasiyetname ve miras sözleşmesini her durumda birbirini izleyen iki ayrı sıra gibi sunmak doğru değildir. Ölüme bağlı kazandırmaların kendi içindeki orantılı tenkis kuralı ve mirasbırakanın tasarruftan anlaşılan iradesi TMK 563 kapsamında değerlendirilir.

Bölünemeyen taşınmaz ve geri verme borcu

Değer kaybı olmadan bölünemeyen belirli bir mal vasiyeti tenkise tabi olduğunda TMK 564 uygulanır. Vasiyet alacaklısı, tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malı istemek veya tasarruf edilebilir kısmın değerine karşılık gelen parayı almak arasında kanundaki seçim hakkını kullanabilir. Hükümde belirtilen tutarın karar günündeki değerle belirlenmesi ve sağlararası kazandırmalara uygulanması ayrıca dikkate alınır.

TMK 566’ya göre tenkise tabi kazandırmayı alan kişi iyi niyetliyse, mirasın geçmesi anında elinde kalanla sınırlı geri verme borcu doğar. İyi niyetli olmayan kişinin sorumluluğu ise iyi niyetli olmayan zilyedin geri verme hükümlerine göre değerlendirilir. Tenkis ile mirasta denkleştirme ayrı kurumlardır; birinin iade kuralları diğerine doğrudan uygulanamaz.

Miras sözleşmesiyle kazandırma alan kişi, kazandırma tenkis edildiğinde mirasbırakana verdiği karşılığın tenkis oranında iadesini isteyebilir. İade edilecek değer, iyi niyet ve yapılan ödemeler somut delillerle incelenir.

Hayat sigortası, intifa hakkı ve artmirasçılık

Üçüncü kişi lehine hayat sigortasında TMK 567’de belirtilen koşullar oluşmuşsa, sigorta alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri tenkise tabi olur. Bu değer, her durumda poliçede yazan ödeme tutarıyla aynı kabul edilmemelidir.

Terekeyi yükümlülük altına sokan intifa hakkı veya iradın sermayeye çevrilmiş değeri tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa TMK 568’deki seçenekler gündeme gelir. Mirası artmirasçıya geçirme yükümlülüğü saklı payı zedeliyorsa TMK 569 uyarınca aşan kısmın tenkisi istenebilir.

Dava öncesinde hangi belgeler incelenir?

Mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları, ölüm kaydı, varsa vasiyetname ve açılma dosyası, tapu kayıtları, banka hareketleri, bağış belgeleri ve tereke borçlarını gösteren kayıtlar temel inceleme belgeleridir. Bunlara tasarrufların tarihini ve saklı pay ihlalinin ne zaman öğrenildiğini gösteren deliller eklenir.

Davanın hazırlanmasında yalnızca talep edilen tutar değil, hangi kazandırmanın hangi nedenle tenkise tabi olduğu da açıklanmalıdır. Malların el değiştirmesi riski varsa uygun geçici hukuki koruma talebi somut koşullara göre değerlendirilir. Dava süresi ve masrafları için dosya incelenmeden kesin sonuç veya sabit bitiş tarihi verilemez.

Tenkis davası hakkında sık sorulan sorular

Mirasbırakan hayattayken tenkis davası açılır mı? Tenkis hakkı mirasın açılmasıyla, yani ölümle gündeme gelir. Hayattayken yapılan işlemler hakkında kullanılabilecek başka bir hukuki yol bulunup bulunmadığı ayrı değerlendirilir.

Vasiyetnamenin iptali ile tenkis aynı mıdır? Hayır. İptal, ehliyetsizlik veya şekil eksikliği gibi geçersizlik sebeplerine dayanır. Tenkis ise geçerli bir tasarrufun saklı payı zedeleyen kısmına yönelir. Ayrıntılar için vasiyetnamenin iptali davası yazısını inceleyebilirsiniz.

Tenkis davası bütün mirasın eşit paylaşılmasını sağlar mı? Hayır. Amaç, davacının eksik kalan saklı payını korumaktır. Yasal miras payının tamamı ile saklı pay aynı değildir.

İzmir’deki bir uyuşmazlık için nasıl hazırlanılır? Önce mirasçılar, son yerleşim yeri, tasarruflar ve süreler belirlenir. Genel işlem sırası için İzmir miras avukatı ve miras hukuku rehberi, görüşme bilgileri için iletişim sayfası kullanılabilir.

Hukuki dayanak ve kaynaklar

Bu yazının temel dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 505–509, 560–571 ve 576 ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 ve 11’dir. Metin genel bilgilendirme amacı taşır; mirasın açıldığı tarih, somut işlem ve uygulanacak hükümler birlikte değerlendirilmelidir.