Vasiyetname Varsa Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Vasiyetname varsa miras paylaşımı, belgenin açılması ve ilgililere bildirilmesinden sonra vasiyetin içeriği, hak sahiplerinin sıfatı, terekenin borçları ve saklı paylar birlikte değerlendirilerek yürütülür. Vasiyetname her durumda bütün malların bir kişiye doğrudan geçmesi anlamına gelmez. Mirasçı atama, belirli mal bırakma ve paylaşma kuralları için izlenecek işlem farklıdır.

Yazar: Avukat Yasin Baykal · İçerik güncellemesi: 13 Eylül 2026

Vasiyetname varsa miras paylaşımı için 5 adım

1. Belgeyi teslim edin. Ölümden sonra bulunan vasiyetname, geçerli olmadığı düşünülse bile hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Belgeyi saklamak veya mirasçılar arasında yalnızca fotokopisini dolaştırmak bu görevin yerine geçmez.

2. Açılma ve tebligat dosyasını takip edin. Vasiyetnamenin açılması, ilgililere bildirilmesi ve varsa diğer vasiyetnamelerin belirlenmesi gerekir. 3. Hukuki sıfatı belirleyin. Mirasçı atanması, belirli mal bırakılması ve paylaşma kuralı farklı haklar doğurur.

4. Malvarlığı, borç ve saklı pay hesabını yapın. 5. Uygun işlem yolunu seçin. Anlaşmaya göre teslim ve tescil, vasiyet alacağının ifası, tenkis, iptal veya paylaşım davası taleplerinden hangisinin gerektiği dosyaya göre belirlenir. Her uyuşmazlık ortaklığın giderilmesi davasıyla çözülmez.

Vasiyetnamenin açılması ve okunması ne anlama gelir?

TMK m. 595 uyarınca teslim görevi hemen yerine getirilir. TMK m. 596’daki bir aylık açılma süresi ise ölümden değil, vasiyetnamenin tesliminden başlar. İşlemi mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hâkimi yürütür; bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer çağrılır.

Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın açılıp okunur. Dolayısıyla açılma kararı, belgedeki bütün hükümlerin geçerli olduğunun veya her malın doğrudan lehdara geçtiğinin kararı değildir. İlgililere kendilerine ilişkin kısımların onaylı örneği tebliğ edilir.

Açılma kararının kesinleşmesi ile vasiyetnamenin iptal edilemez hâle gelmesi farklıdır. Ehliyet, şekil, irade bozukluğu ve saklı pay talepleri kendi koşulları ve süreleri içinde değerlendirilir. Açılma dosyasına itiraz sunulması, gerektiğinde ayrı dava açmanın yerine geçmez.

Atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı ve paylaşma kuralı

Atanmış mirasçı: Malvarlığının tamamı veya belirli bir oranı için mirasçı belirlenebilir. Örneğin “mirasımın yarısına arkadaşım mirasçı olsun” yönündeki tasarruf, içeriğine göre mirasçı ataması niteliğindedir. Atanmış mirasçı, TMK m. 599 kapsamında mirası ölümle kazanır; mirasın reddi ve borç sorumluluğu da değerlendirilir.

Vasiyet alacaklısı: Bir kişiye belirli ev, para veya hak bırakılması, kural olarak ona bu edimin yerine getirilmesini isteme hakkı verir. Sadece belirli mal vasiyeti nedeniyle kişi bütün terekenin mirasçısı olmaz. Taşınmazın mülkiyetini ölümle kendiliğinden kazanmış sayılmaz; gereken devir ve tescil işlemleri yapılmalıdır.

Paylaşma kuralı: Mirasbırakan mevcut mirasçılarının hangi malları alacağını düzenleyebilir. TMK m. 647 kapsamında bu düzenleme ile miras paylarının oranı ayrı incelenir; değer farklarının denkleştirilmesi gerekebilir. Bir malın mirasçıya bırakılması her durumda miras payına ek kazandırma anlamına gelmez.

Bu nedenle vasiyetnamedeki tek bir sözcükten hareket etmek yerine belgenin tamamı değerlendirilir. Hak sahibinin sıfatı; talebin kime yöneltileceğini, belge türünü, borç sorumluluğunu ve dava yolunu etkiler.

Vasiyetname varsa mirasçılık belgesi nasıl alınır?

Yasal mirasçıların mirasçılık belgesi ile atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge aynı kapsamda değildir. Yasal mirasçılık belgesi uygun koşullarda noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir.

TMK m. 598 uyarınca mirasçı atama veya vasiyete ilişkin tasarrufun ilgililere bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmemesi hâlinde, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince sıfatını gösteren belge verilir. Bu bir aylık süre, iptal ve tenkis davalarının süreleriyle karıştırılmamalıdır.

Belge verilmesi ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkını ortadan kaldırmaz. Belirli mal vasiyeti lehdarı da yalnızca belge aldığı için bütün terekeye mirasçı olmaz. Başvuru ayrıntıları için mirasçılık belgesi rehberini inceleyebilirsiniz.

Vasiyetname saklı payları ortadan kaldırır mı?

Vasiyetnameyle yasal paylaşım değiştirilebilir; ancak saklı pay ihlali varsa koşulları içinde tenkis talep edilebilir. Saklı paylı mirasçılar altsoy, anne, baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı yoktur. Anne ve babanın saklı payı bulunması için somut olayda mirasçı olmaları gerekir.

Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Anne ve babadan her birinin saklı payı kendi yasal payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı; diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Anne ve baba zümresi, yalnızca hayattaki anne ve babayı ifade etmez; onların yerine geçen kardeşleri de kapsar. Bu yüzden eş kardeşlerle birlikte mirasçı olduğunda eşin saklı payını otomatik olarak yasal payının dörtte üçüne indirmek yanlıştır.

Saklı pay ihlali tek başına vasiyetnamenin iptali sebebi değildir. Ayrıca saklı payın her dosyada kendiliğinden ödeneceği varsayılmamalıdır. Talep, hesap ve süreler için tenkis davası rehberine bakabilirsiniz.

Eş ve iki çocuk için vasiyetname ve saklı pay örneği

Yalnızca hesabı göstermek için, tenkise esas net terekenin 4.000.000 TL olduğunu; geride eş ve iki çocuk kaldığını; feragat, çıkarma veya hesaba eklenecek başka kazandırma bulunmadığını varsayalım.

Yasal paylaşımda eş 1/4 oranında 1.000.000 TL, çocukların her biri 3/8 oranında 1.500.000 TL pay alır. Saklı pay hesabında eşin 1.000.000 TL’lik yasal payının tamamı korunur; her çocuğun saklı payı 750.000 TL olur. Toplam saklı pay 2.500.000 TL, tasarruf edilebilir kısım 1.500.000 TL’dir.

Mirasın tamamı bir başka kişiye bırakılmışsa bu örnekte saklı pay ihlali gündeme gelir. Sonuç, tenkis koşulları ve ileri sürülen talepler doğrultusunda belirlenir. Bu hesap her malın fiziksel olarak aynı oranlarda bölüneceği anlamına gelmez; değerleme, borçlar ve önceki kazandırmalar gerçek dosyadaki sonucu değiştirebilir.

Vasiyetnamenin tenfizi ve malın teslimi nasıl istenir?

Belirli mal vasiyetinde TMK m. 600, vasiyet alacaklısına kişisel istem hakkı tanır. İstem, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal veya atanmış mirasçılara yöneltilir. Tasarruftan aksi anlaşılmadıkça alacak, vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur.

Yükümlü edimi yerine getirmiyorsa malın teslimi veya hakkın devri dava edilebilir. Uygulamada vasiyetnamenin tenfizi olarak anılan taleplerde, sadece vasiyetin okunmuş olduğunun tespitini istemek ile taşınmazın tescilini veya paranın ödenmesini istemek aynı değildir. Dilekçede hangi hukuki sonucun istendiği açık olmalıdır.

Bu tür çekişmeli malvarlığı davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki, talebin niteliği ve HMK m. 11–12 dâhil ilgili kurallara göre belirlenir. Taşınmazın aynına ilişkin tescil talebinde taşınmazın bulunduğu yere ilişkin kesin yetki gözden kaçırılmamalıdır.

Vasiyet alacaklısının dava hakkı için TMK m. 602’de özel bir on yıllık zamanaşımı vardır. Başlangıç, kazandırmanın öğrenilmesi; borç daha sonra muaccel olacaksa muacceliyet tarihidir. “Tenfiz için hiçbir özel süre yoktur” düşüncesiyle beklenmemelidir.

Vasiyetnameye itiraz, iptal ve tenkis süreleri

İptal: Vasiyetname yapma ehliyeti bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka ya da ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği TMK m. 557 çerçevesinde incelenir. İptal kısmen veya tamamen söz konusu olabilir; her kusur bütün vasiyetnameyi kendiliğinden hükümsüz kılmaz.

TMK m. 559’a göre bir yıllık süre, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrenmesiyle başlar. Ayrıca vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıllık üst süreler vardır. Bu nedenle bir yıllık süre her olayda yalnızca tebligat tarihinden hesaplanmaz.

Tenkis: TMK m. 571 uyarınca saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren her hâlde on yıllık hak düşürücü süre dikkate alınır. İptal ve tenkis def’ileri bakımından kanundaki ayrı hükümler de değerlendirilmelidir.

Açılma dosyasına itiraz, ayrı davalar için gereken süreleri kendiliğinden durdurmaz. Malvarlığının devri veya kaybı tehlikesinde koruma önlemleri ve ihtiyati tedbir koşulları incelenebilir. Ayrıntılı sebepler için vasiyetnamenin iptali davası yazısını okuyabilirsiniz.

Mirasçılar anlaşırsa veya paylaşımda uyuşmazlık çıkarsa

Vasiyetnamedeki haklar ve borçlar belirlendikten sonra mirasçılar anlaşmalı paylaşımı değerlendirebilir. Paylaşma sözleşmesi için TMK m. 676’daki yazılı şekil, malın devri için ilgili tescil ve teslim kuralları birlikte dikkate alınır. Vasiyet alacaklısının ayrıca korunması gereken istemi varsa bu hak da çözüme kavuşturulur.

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bu kuralı bütün vasiyetname uyuşmazlıklarının aynı kapsama girdiği şeklinde yorumlamak doğru değildir; iptal, tenkis ve ifa taleplerinin niteliği ayrı incelenir.

Paylaşma davaları sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Ancak hak sahipliği, vasiyetin geçerliliği veya belirli malın teslimi tartışmasını yalnızca satış talebiyle çözmek mümkün olmayabilir. Anlaşma ve dava seçenekleri miras paylaşımı nasıl yapılır rehberinde açıklanmıştır.

Borçlar, tapu ve banka işlemleri paylaşımı nasıl etkiler?

Vasiyetname yalnızca malları değil, terekenin borçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Atanmış mirasçı ile sadece belirli mal bırakılan kişinin borçlar karşısındaki konumu farklıdır. Mirasbırakanın alacaklılarının hakları, TMK m. 603 uyarınca vasiyet alacaklılarının haklarından önce gelir.

Mirasın reddi düşünülüyorsa paylaşımı beklemek ret süresini durdurmaz. Atanmış mirasçının üç aylık ret süresinin başlangıcı, tasarrufun kendisine resmen bildirilmesiyle bağlantılıdır. Somut başlangıç ve istisnalar için mirasın reddi rehberine başvurabilirsiniz.

Tapu intikali, miras ortaklığının fiilen paylaştırılmasıyla aynı işlem değildir. Vasiyetnamenin türü, hak sahibinin sıfatı, mahkeme belgeleri ve istenen tescil işlemi birlikte incelenir. Bankalar bakımından da sadece vasiyetnamenin fotokopisinin ibrazı her durumda ödeme için yeterli olmaz.

Banka araştırması ve ödeme belgeleri için miras kalan banka parasının alınması, bilinmeyen mal ve borçların araştırılması için terekenin tespiti yazılarını inceleyebilirsiniz.

Vasiyeti yerine getirme görevlisinin rolü

Mirasbırakan vasiyetnameyle bir veya birden fazla yerine getirme görevlisi atayabilir. TMK m. 550’ye göre sulh hâkiminin bildiriminden itibaren on beş gün içinde görevin kabul edilmediği bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Göreve başlarken fiil ehliyeti aranır.

Görevli, tasarruftaki yetki ve sınırlara göre mal ve borç listesini düzenler, terekeyi yönetir, borç ve vasiyetlerin ifasını ve paylaşım işlemlerini yürütür. Taşınmaz devri gibi işlemlerde TMK m. 553’teki izin ve istisna kuralları ayrıca uygulanır; görevlendirme sınırsız tasarruf yetkisi değildir.

Sulh hâkiminin denetimi, özen yükümlülüğü ve sorumluluk hükümleri geçerlidir. Görevli atanması, mirasçıların saklı pay, iptal veya diğer hak arama yollarını ortadan kaldırmaz.

Vasiyetnamenin şekli ve birden fazla vasiyetname

Vasiyetname yapabilmek için TMK m. 502 uyarınca on beş yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir. Yaşlılık tek başına ehliyetsizlik göstergesi değildir; belge düzenlendiği andaki durum önemlidir.

Resmî vasiyetname yetkili resmî memur ve iki tanıkla, kanundaki usule göre düzenlenir. El yazılı vasiyetnamenin tamamı, yıl, ay ve gün belirtilerek mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı ve imzalanmalıdır. Sözlü vasiyetname, diğer şekillerin yapılamadığı olağanüstü hâller için öngörülmüştür.

Sonradan başka şekillerde vasiyet yapma olanağı doğarsa, bu tarihten bir ay sonra sözlü vasiyet hükümden düşer. Birden fazla vasiyetnamede ise TMK m. 542–544 çerçevesinde dönme, tamamlama ve sonraki tasarruf ilişkisi incelenir. Yeni belge, önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmadan tamamlamıyorsa onun yerini alır.

Vasiyetnamenin kaybolması, mirasbırakanın bilerek yok etmesi ve üçüncü kişinin yok etmesi de aynı sonucu doğurmaz. İçeriğin ispatı ve saklanan asıllar araştırılmalıdır.

İzmir’de başvuru öncesinde hangi belgeler hazırlanmalı?

Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği, açılma dosyası ve tebligatlar, mirasçılık belgeleri, tapu ve banka bilgileri, bilinen borçlar, diğer vasiyetnameler ve varsa önceki kazandırmaların belgeleri birlikte hazırlanmalıdır. Tebliğ ve öğrenme tarihleri ayrıca not edilmelidir.

İzmir’deki her miras uyuşmazlığı otomatik olarak Bayraklı’daki mahkemelerde görülmez. Mirasbırakanın son yerleşim yeri, taşınmazın bulunduğu yer ve talebin niteliği görev ve yetkiyi belirler.

Baykal Hukuk’un ofisi Mansuroğlu Mahallesi, 1593/1. Sokak, G Blok No:14, İç Kapı No:8, Bayraklı / İzmir adresindedir. Genel çerçeve için İzmir miras avukatı ve miras hukuku rehberini, görüşme bilgileri için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. İşlemler somut belgeler ve güncel mevzuat üzerinden değerlendirilir.

Kaynaklar

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m. 502, 505–506, 516–517, 531–544, 550–559, 571, 595–606, 647 ve 676. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: görev ve yetki hükümleri.

Türkiye Barolar Birliği: 1 Eylül 2023 arabuluculuk düzenlemeleri. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü: miras hukuku uygulamaları genelgesi.