Memur disiplin cezasına itiraz, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 135. maddesine göre cezanın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılır. İtiraz mercii 30 gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz reddedilirse veya ceza devam ederse, memur kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Bu yazıda disiplin cezalarının türlerini, itiraz mercilerini, savunma hakkını, zamanaşımı sürelerini, iptal davasında en sık görülen hukuka aykırılıkları ve cezanın sicilden silinmesini anlatıyoruz.
İçindekiler
Kısa cevap: Disiplin amirince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna; disiplin kurulunca verilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir. İtiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür. İtiraz sonucu tebliğ edildikten sonra 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı ise doğrudan 60 gün içinde dava açılır. Savunma alınmadan ceza verilemez ve savunma süresi 7 günden az olamaz. Soruşturmanın zamanında başlatılmaması veya ceza verme süresinin geçmesi de cezayı hukuka aykırı hâle getirir.
Memur disiplin cezası türleri (657 sayılı Kanun m.125)
Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Kanunda yer almayan bir ceza verilemez ve her ceza, yalnızca kanunda o ceza için öngörülen eylemler nedeniyle verilebilir.
| Ceza | İçeriği | Kim verir? | İtiraz mercii |
|---|---|---|---|
| Uyarma | Görevde daha dikkatli olunması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
| Kınama | Görevde ve davranışta kusurlu olunduğunun yazıyla bildirilmesi | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
| Aylıktan kesme | Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
| Kademe ilerlemesinin durdurulması | Fiilin ağırlığına göre 1 ile 3 yıl arasında kademe ilerlemesinin durdurulması | Disiplin kurulu kararı üzerine disiplin amiri | Yüksek disiplin kurulu |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılma | Yüksek disiplin kurulu kararı | İtiraz yok, doğrudan iptal davası |
Kanun, her cezayı gerektiren eylemleri tek tek sayar. Örneğin göreve geç gelmek uyarma, amire karşı saygısız davranmak kınama, göreve özürsüz olarak 1 veya 2 gün gelmemek aylıktan kesme, özürsüz olarak kesintisiz 3–9 gün göreve gelmemek kademe ilerlemesinin durdurulması, bir takvim yılı içinde toplam 20 gün göreve gelmemek ise devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektirebilir. Eylemin kanundaki tanıma uyup uymadığı, iptal davalarında mahkemenin en çok incelediği konulardan biridir.
Tekerrür ve orantılılık
Disiplin cezası verilmesine sebep olan eylem, cezanın sicilden silinmesi için gereken süreler içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza verilir. Bu nedenle önceki cezaların silinip silinmediği, yeni ceza açısından önemlidir. Öte yandan idare, ceza seçerken orantılılık ilkesine uymak zorundadır. Memurun geçmiş hizmetleri, aldığı ödül ve takdir belgeleri ile olayın koşulları savunmada mutlaka ileri sürülmelidir; eylemin ağırlığıyla bağdaşmayan bir ceza, iptal davasında hukuka aykırılık sebebi olarak değerlendirilebilir.
Disiplin soruşturması nasıl yürür?
Disiplin cezası verilebilmesi için önce bir disiplin soruşturması yapılması gerekir. Süreç genellikle şöyle işler:
1. Soruşturmanın başlatılması
Disiplin amiri, disipline aykırı bir eylemi öğrendiğinde soruşturma başlatır ve bir soruşturmacı görevlendirebilir. Soruşturmacı tanıkları dinler, belgeleri toplar ve memurun savunmasını alır.
2. Savunma hakkı (m.130)
Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için verilecek süre 7 günden az olamaz. Savunma istem yazısında, memura isnat edilen eylemin açıkça, tarihiyle ve yeriyle gösterilmesi gerekir. Belirsiz bir suçlamaya karşı savunma istenmesi, savunma hakkının ihlali sayılabilir.
Memur, verilen süre içinde savunma yapmazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Bu nedenle savunma istem yazısının tebliğ tarihi mutlaka kaydedilmeli ve savunma süresinde verilmelidir.
Etkili bir savunma için memurun, hakkındaki iddiaların dayandığı belgeleri ve tanık beyanlarını bilmesi gerekir. Bu nedenle savunmadan önce soruşturma dosyasındaki ilgili belgelerin örneğini yazılı olarak talep etmek, talebin reddi hâlinde de bu durumu savunmada ve sonraki itirazda belirtmek önemlidir. Savunmada her iddia ayrı ayrı cevaplanmalı, olumlu tanıklar ve belgeler sunulmalıdır.
3. Soruşturma raporu ve karar
Soruşturmacı, topladığı delillere göre bir rapor hazırlar ve önereceği cezayı belirtir. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları doğrudan disiplin amirince verilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması için disiplin kurulunun, memurluktan çıkarma için yüksek disiplin kurulunun karar vermesi gerekir.
4. Kararın tebliği
Ceza kararı memura yazılı olarak tebliğ edilir. Tebliğ tarihi, itiraz ve dava sürelerinin başlangıcıdır. Tebliğ belgesinin bir örneğini almak ve tarihini not etmek, ileride süre tartışmalarını önler.
Disiplin cezasında zamanaşımı (m.127)
Zamanaşımı, disiplin cezalarına karşı en etkili itiraz sebeplerinden biridir. Kanun iki tür süre öngörür:
| Süre türü | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Soruşturmaya başlama süresi (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe durdurma) | 1 ay | Disiplin amirinin eylemi öğrenmesi |
| Soruşturmaya başlama süresi (devlet memurluğundan çıkarma) | 6 ay | Disiplin amirinin eylemi öğrenmesi |
| Disiplin cezası verme süresi | 2 yıl | Eylemin işlendiği tarih |
Disiplin amiri eylemi öğrendiği hâlde 1 ay (memurluktan çıkarmada 6 ay) içinde soruşturma başlatmazsa ceza verme yetkisi düşer. Soruşturma zamanında başlasa bile, eylemin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi yine düşer. Ceza kovuşturmasına ilişkin sonuç beklenen durumlarda bu süreler kanuna göre ayrıca değerlendirilir.
Memur disiplin cezasına itiraz nasıl yapılır? (m.135)
İtiraz, cezanın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yazılı olarak yapılır. İtiraz dilekçesi, cezayı veren amirin bağlı olduğu kuruma verilir ve yetkili itiraz merciine gönderilir. İtiraz mercileri kararlarını 30 gün içinde vermek zorundadır.
İtiraz mercii, itirazı yerinde görürse cezayı kaldırabilir veya daha hafif bir cezaya çevirebilir. İtiraz üzerine ceza ağırlaştırılamaz.
İtiraz etmeden dava açılabilir mi?
Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır (m.136). İtiraz yolunun dava açmadan önce zorunlu olup olmadığı uygulamada tartışılabildiği için, en güvenli yol önce 7 gün içinde itiraz etmek, itiraz sonucunun tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açmaktır. İtiraz süresini kaçıran memurun, cezanın tebliğinden itibaren 60 günlük dava süresini kaçırmaması gerekir.
İtiraz dilekçesi örneği
…… DİSİPLİN KURULU BAŞKANLIĞINA Sunulmak üzere …… MÜDÜRLÜĞÜNE
İtiraz eden: …… (T.C. kimlik no, unvan, görev yeri) Konu: …… tarihinde tebliğ edilen …… cezasına itirazımdır.
Açıklamalar: Hakkımda, …… tarihinde …… eylemini gerçekleştirdiğim iddiasıyla 657 sayılı Kanun’un 125/…… maddesi uyarınca …… cezası verilmiştir. Ancak isnat edilen eylem gerçekleşmemiştir; dosyadaki tanık beyanları ve …… belgesi bu durumu açıkça göstermektedir. Ayrıca disiplin amiri eylemi …… tarihinde öğrendiği hâlde soruşturma bir aylık süre geçtikten sonra başlatılmıştır. Savunma istem yazısında isnat edilen eylemin tarihi ve yeri gösterilmemiş, bu nedenle savunma hakkım kısıtlanmıştır.
Sonuç ve istem: Açıklanan nedenlerle hakkımda verilen …… cezasının kaldırılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederim.
Tarih, ad soyad, imza Ekler: Ceza kararı ve tebliğ belgesi, savunma yazısı, tanık listesi, belgeler.
Bu dilekçe yalnızca örnek niteliğindedir; içerik dosyanın gerçek koşullarına göre hazırlanmalıdır.
Disiplin cezasına karşı iptal davası
İtirazın reddi veya itiraz sonucunun tebliğinden itibaren 60 gün içinde, görevli idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı itiraz yolu bulunmadığından, bu cezada dava süresi kararın tebliğinden itibaren 60 gündür.
İdari yargıda süreçlerin genel işleyişi ve yürütmenin durdurulması talebi için, aynı usule tabi olan ikamet izni reddine karşı iptal davası yazımız da fikir verebilir.
İptal davasında en sık ileri sürülen hukuka aykırılıklar
- Yetki: Cezanın yetkili disiplin amiri veya kurul tarafından verilmemesi.
- Şekil: Savunma alınmaması, 7 günden kısa savunma süresi verilmesi, kurul kararının usulüne uygun toplantıyla alınmaması.
- Sebep: İsnat edilen eylemin gerçekleşmediği veya delillerle ispat edilemediği.
- Konu: Eylemin kanunda o cezayı gerektiren tanıma uymaması, daha ağır bir cezanın seçilmesi.
- Zamanaşımı: 1 aylık soruşturma başlatma veya 2 yıllık ceza verme süresinin geçmesi.
- Amaç: Cezanın kamu yararı dışında, örneğin mobbing veya yıldırma amacıyla verilmesi.
İşyerinde sistematik yıldırma ile birlikte gelen disiplin süreçleri için mobbing yazımıza bakabilirsiniz.
Dava dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?
İptal davası dilekçesinde davacının ve davalı idarenin açık bilgileri, dava konusu işlemin tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, hukuka aykırılık sebepleri ve deliller yer almalıdır. Dilekçeye ceza kararı, tebliğ belgesi, savunma istem yazısı, verilen savunma, itiraz dilekçesi ve itiraz sonucu eklenmelidir. Soruşturma dosyasının tamamının mahkemece idareden istenmesi talep edilmelidir; çünkü tanık ifadeleri ve soruşturma raporu, çoğu zaman hukuka aykırılığın en açık görüldüğü belgelerdir. Dava, kural olarak memurun görev yaptığı yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK 33).
Yürütmenin durdurulması
Özellikle aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma cezalarında, telafisi güç zararlar doğabileceği için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacağı kanaatine varırsa yürütmeyi durdurabilir.
Disiplin cezası ile ceza davası arasındaki ilişki (m.131)
Aynı eylem nedeniyle memur hakkında ceza kovuşturması da yürütülüyorsa, disiplin soruşturması ve ceza yargılaması birbirinden bağımsız olarak yürür. Ceza mahkemesinin beraat kararı vermesi, disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak ceza mahkemesince tespit edilen maddi olgular, disiplin işleminin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde önem taşır. Ceza davasının sonucunu beklemek için disiplin soruşturmasının ertelenmesi de mümkündür.
Disiplin cezasının sicilden silinmesi (m.133)
Disiplin cezaları, belirli süreler geçtikten sonra memurun başvurusu üzerine özlük dosyasından silinebilir:
| Ceza | Silinme için geçmesi gereken süre |
|---|---|
| Uyarma ve kınama | Cezanın uygulanmasından itibaren 5 yıl |
| Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması | Cezanın uygulanmasından itibaren 10 yıl |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Silinmez |
Memur bu sürelerin sonunda atamaya yetkili amire başvurur. Amir, memurun bu süre içindeki davranışlarını dikkate alarak talebi değerlendirir. Silinme hâlinde ceza, özlük dosyasından çıkarılır ve terfi ile atamalarda dikkate alınmaz. Adli sicil kayıtlarının silinmesi ise ayrı kurallara bağlıdır; bunun için adli sicil kaydının silinmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Memur için kontrol listesi
Örnek olay
Bir ilçe müdürlüğünde çalışan memura, amirine karşı saygısız davrandığı iddiasıyla kınama cezası verilir. Memur, savunma istem yazısında olayın tarihinin yazılmadığını ve kendisine yalnızca 3 gün savunma süresi verildiğini fark eder. Ceza tebliğinden 5 gün sonra disiplin kuruluna itiraz eder; kurul itirazı 30 gün içinde reddeder.
Memur, itiraz sonucunun tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açar ve savunma süresinin 7 günden kısa olmasını, isnadın belirsizliğini ileri sürer. Savunma hakkının ihlali şekil yönünden ağır bir hukuka aykırılık olarak değerlendirilebilir. Mahkeme kınama cezasını iptal ederse, ceza özlük dosyasından çıkarılır ve memurun bu ceza nedeniyle uğradığı kayıplar, örneğin görevde yükselme başvurusunda dikkate alınmama gibi sonuçlar, ayrıca değerlendirilebilir. Her dosyanın sonucu kendi koşullarına göre değişir.
Memur disiplin cezasına itiraz hakkında sık sorulan sorular
Memur disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Cezanın tebliğinden itibaren 7 gündür. İtiraz mercii 30 gün içinde karar verir.
Uyarma cezasına dava açılabilir mi?
Evet. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır. İtiraz sonucunun tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Disiplin cezası itiraz üzerine ağırlaştırılabilir mi?
Hayır. İtiraz mercii cezayı kaldırabilir veya hafifletebilir, ancak ağırlaştıramaz.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez. Savunma süresi 7 günden az olamaz.
Disiplin cezasında zamanaşımı ne kadar?
Soruşturma, eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 ay (memurluktan çıkarmada 6 ay) içinde başlatılmalıdır. Ceza, eylem tarihinden itibaren 2 yıl içinde verilmelidir.
Disiplin cezası ne zaman silinir?
Uyarma ve kınama 5 yıl, diğer cezalar (memurluktan çıkarma hariç) 10 yıl sonra memurun başvurusu üzerine silinebilir.
İtiraz dilekçesi nereye verilir?
İtiraz dilekçesi, cezayı veren disiplin amirinin bağlı olduğu kurum aracılığıyla yetkili disiplin kuruluna veya yüksek disiplin kuruluna yöneltilir. Dilekçenin kurum evrakına kaydedildiğini gösteren tarihli bir belge alınmalıdır.
Ceza davasında beraat edersem disiplin cezası kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Disiplin ve ceza yargılaması bağımsızdır; ancak beraat kararındaki tespitler disiplin cezasına karşı açılan davada önemli bir delil olabilir.
Memurluktan çıkarma cezasına itiraz edilir mi?
Bu cezaya karşı idari itiraz yolu yoktur. Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde doğrudan idare mahkemesinde dava açılır.
Disiplin cezası terfiye engel mi?
Disiplin cezaları, silinmedikçe özlük dosyasında kalır ve bazı atama, görevde yükselme ve unvan değişikliği süreçlerinde dikkate alınabilir.
Disiplin cezasına karşı dava harcı ve masrafları kim öder?
Davayı açan memur, dava açılırken harç ve posta giderlerini öder. Dava kazanılırsa yargılama giderleri ve kanuni vekâlet ücreti davalı idareye yükletilir.
Sözleşmeli personel de bu kurallara tabi mi?
Sözleşmeli personelin disiplin hükümleri kendi sözleşme ve esaslarına göre belirlenir. Bu nedenle uygulanacak kurallar ilgili mevzuata göre ayrıca incelenmelidir.
Özet
Memur disiplin cezasına itiraz, cezanın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yetkili disiplin kuruluna veya yüksek disiplin kuruluna yapılır ve itiraz mercii 30 gün içinde karar verir. İtiraz sonucuna karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; memurluktan çıkarma cezasında ise doğrudan dava yolu vardır. Savunma hakkının ihlali, zamanaşımı ve eylemin kanundaki tanıma uymaması en sık görülen hukuka aykırılık sebepleridir. Uyarma ve kınama 5 yıl, diğer cezalar 10 yıl sonra başvuruyla sicilden silinebilir. Sürelerin kısalığı nedeniyle, ceza tebliğ edilir edilmez tarihlerin kaydedilmesi ve itiraz ile dava hazırlığına hemen başlanması gerekir.