Sağ Kalan Eşin Miras Payı ve Saklı Payı

Sağ kalan eşin miras payı, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 499 uyarınca birlikte mirasçı olduğu kişilere göre değişir: altsoy ile 1/4, ana ve baba zümresiyle 1/2, büyük ana ve büyük babalar veya onların çocuklarıyla 3/4; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Yasal miras payı, saklı pay ve mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak farklı kavramlardır. Bu yazıda oranlar ve örnek hesaplar birlikte açıklanmaktadır. Hukuki içerik kontrolü: 21 Eylül 2026.

Sağ kalan eşin miras payı ve saklı payı

Aşağıdaki tablo TMK m. 499 ile m. 506/4’teki oranları gösterir. Yasal paylaşımı değiştiren geçerli bir tasarruf bulunmayan genel durum esas alınmıştır. Tablodaki saklı paylar, ilgili hesaplama esaslarına göre belirlenen tereke üzerinden gösterilmiştir.

Eşin saklı payı her durumda yasal miras payının yarısı değildir. Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçılıkta yasal payın tamamı; diğer hâllerde yasal payın dörtte üçü korunur.

Eş hangi mirasçılarla birlikte pay alır?

1. Çocuklar ve torunlarla birlikte mirasçılık

Miras bırakanın altsoyu varsa eş mirasın dörtte birini alır. Kalan dörtte üç (3/4), altsoy arasında kanundaki halefiyet kurallarına göre paylaşılır. Miras bırakanın sağ olan çocukları eşit pay alır. Önceden ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır; bu nedenle bütün çocuklar ve torunlar arasında doğrudan eşit paylaşım yapıldığı söylenemez.

2. Ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçılık

Altsoy yoksa eşin payı yarıdır. Diğer yarı ana ve baba kollarına ayrılır. Önceden ölen ana veya babanın yerini kendi altsoyu alır; bir kolda mirasçı bulunmaması hâlinde payın diğer kola geçmesine ilişkin kurallar uygulanır. Kardeş ve yeğenlerin payı, hangi koldan ve kimin yerine mirasçı olduklarına bağlıdır.

3. Büyük ana ve büyük babalar veya onların çocuklarıyla mirasçılık

İlk iki zümrede mirasçı yoksa, sağ kalan eş büyük ana ve büyük babalar veya onların çocuklarıyla birlikte mirasçı olabilir. Eşin payı dörtte üçtür. Kalan dörtte bir, TMK m. 497 ve 499’daki kurallara göre belirlenir.

Sağ kalan eş varken üçüncü zümrede temsil, büyük ana ve büyük babaların çocuklarıyla sınırlıdır. Bu nedenle örneğin yalnız eş ve kuzenler varsa, kuzenlere üçüncü zümreden pay ayrılmaz; yasal mirasın tamamı eşe kalır.

4. Eşin tek yasal mirasçı olması

TMK m. 499’da sayılan birlikte mirasçılar yoksa eş yasal olarak mirasın tamamını alır. Bununla birlikte, eşin tek yasal mirasçı olması ile miras bırakanın hiçbir vasiyet yapamaması aynı şey değildir. Bu durumda eşin saklı payı yasal payının dörtte üçüdür.

Saklı pay ihlal edilirse ne olur?

Miras bırakan, tasarruf edilebilir bölüm üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Eşin saklı payını ihlal eden kazandırmalar varsa, koşulları oluştuğunda tenkis talebi gündeme gelir. “Eşin bütün yasal miras payı hiçbir şekilde değiştirilemez” açıklaması doğru değildir; korunan oran ile yasal oran her durumda aynı değildir.

Tenkis hesabında tereke, borçlar ve hesaba katılacak kazandırmalar değerlendirilir. Dava açma süreleri, ihlalin öğrenilmesi ve tasarrufun türü bakımından ayrıca kontrol edilmelidir. Mirasçılıktan çıkarma, mirastan yoksunluk, feragat ve ret gibi kurumlar da somut olayın sonucunu etkileyebilir.

Sağ kalan eşin miras payına örnek hesap

Mal rejimi ve borçlar değerlendirildikten sonra paylaşıma esas net terekenin 4.000.000 TL olduğunu; miras bırakanın eşi ve iki sağ çocuğu bulunduğunu varsayalım. Geçerli başka bir tasarruf veya özel durum yoksa eş 1.000.000 TL, çocukların her biri 1.500.000 TL değerinde yasal pay alır.

Bu örnekte eşin saklı payı da 1.000.000 TL’dir. Çocuklardan birinin miras bırakandan önce öldüğü ve iki çocuğu bulunduğu durumda, o çocuğun 1.500.000 TL’lik kol payını iki torun paylaşır. Eşin payı değişmez.

Örnek yalnızca oranları açıklamak içindir; terekeye eklenecek kazandırmalar, mal rejimi alacakları ve borçlar varsa hesap yeniden yapılmalıdır.

Mal rejimi alacağı ve aile konutu miras payıyla aynı mı?

Hayır. Ölümle mal rejimi de sona erer. Eşin mal rejiminden doğabilecek alacağı, miras payından ayrı incelenir ve terekenin belirlenmesini etkileyebilir. “Önce bütün malların yarısı eşe verilir, sonra kalan paylaşılır” şeklinde otomatik bir kural yoktur. Uygulanan mal rejimi, malların edinilme zamanı ve kaynağı, kişisel mallar, borçlar ve katkılar dikkate alınmalıdır.

Aile konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe özgülenmesi bakımından TMK m. 240 ve m. 652’de farklı koşullara bağlı talepler bulunur. Bunlar eşin genel miras oranını değiştiren tek bir kural gibi uygulanmaz.

Pay hesabı için hangi bilgiler gerekir?

• Nüfus ve evlilik bilgileri, ölüm tarihi, mirasçılık belgesi ve mirasçıların aile bağlantıları.
• Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi, feragat veya ret belgeleri.
• Tapu, banka, şirket payı, borç ve geçmiş devir kayıtları.
• Mal rejimi sözleşmesi ile malların edinilme tarihi ve kaynağına ilişkin belgeler.

Mirasçılık belgesindeki oranlar, mal rejimi alacakları ve saklı pay hesabı birlikte değerlendirilmelidir. Dosyanın kapsamı ve ilgili başvuru yolları için İzmir miras avukatı ve miras hukuku rehberine bakabilirsiniz. Avukat Yasin Baykal ile görüşmeler randevu alınarak yapılır.

Hukuki kaynaklar

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m. 495–499 (yasal mirasçılık), m. 506/4 (eşin saklı payı), m. 560 ve devamı (tenkis), m. 225 ve 240 (mal rejimi), m. 652 (aile konutu ve ev eşyası). Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel dosyanın sonucu belge ve olaylara göre belirlenir.