GAİPLİK KARARI VE MİRASIN GEÇİŞİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Gaiplik kararı, bir kişinin uzun süre haber alınamaması ve ölüm tehlikesi içinde kaybolması veya kendisinden uzun süredir haber alınamaması durumunda, mahkeme tarafından bu kişinin hukuken ölü kabul edilmesi anlamına gelir. Gaiplik kararı, mirasın geçişi üzerinde önemli etkiler yaratır ve Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Hukuki Dayanak
Gaiplik kararı, Türk Medeni Kanunu’nun 32. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, gaiplik kararının verilme şartlarını ve bu kararın miras hukukuna olan etkilerini belirler.
Gaiplik Kararının Verilme Şartları
Gaiplik kararının verilebilmesi için belirli şartların sağlanması gerekmektedir:
- Ölüm Tehlikesi İçinde Kaybolma: Kişi, ölüm tehlikesi içinde kaybolmuş olmalıdır. Bu durumda, kaybolmanın üzerinden en az bir yıl geçmiş olmalıdır.
- Uzun Süre Haber Alınamama: Kişiden uzun süre haber alınamaması durumunda ise kaybolmanın üzerinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır.
- İlan: Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilânla çağırır. Bu süre, ilk ilânın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır.
Gaiplik Kararı İçin Başvuru
Gaiplik kararı, ilgililerin başvurusu üzerine mahkeme tarafından verilir. Bu başvuruyu yapabilecek kişiler arasında mirasçılar, alacaklılar veya diğer ilgili kişiler bulunmaktadır. Başvuru, gaiplik kararının talep edildiği kişinin son yerleşim yeri, eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi mahkemesidir.
Gaiplik Kararının Mirasın Geçişi Üzerindeki Etkileri
Gaiplik kararı alıncaya kadar geçen süre içinde gaibe bir miras payı düşerse bu pay TMK m.586/I gereğince resmen yönetilir ve TMK m.588 gereğince gaibin mirası mirasçılarına geçmez. Ayrıca gaibin malvarlığının yönetimi için sulh mahkemesi tarafından TMK m.427/I uyarınca yönetim kayyımı atanır.
Mirasın açıldığı anda ortada bulunmayanın sağ olmaması hâlinde onun miras payı kendilerine kalacak olanlar, gaipliğe ilişkin sürelere ve usule uyarak o kimsenin gaipliğine karar verilmesini ve miras payının kendilerine teslimini isteyebilirler.
İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.
Gaiplik kararı, mirasın geçişi üzerinde doğrudan etkilere sahiptir. Bu etkiler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
- Mirasın Açılması: Gaiplik kararı ile birlikte, gaip kişi hukuken ölü kabul edilir ve mirası açılır. Bu durumda, gaip kişinin mirası, yasal mirasçılarına geçer.
- Miras Paylaşımı: Gaip kişinin mirası, mirasçılar arasında Türk Medeni Kanunu’nda belirlenen yasal mirasçılık esaslarına göre paylaştırılır. Mirasçılar, gaip kişinin malvarlığı üzerinde hak sahibi olurlar.
Mirasın İadesi ve Güvence
Hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimsenin mirasçıları veya mirasında hak sahibi olan kişiler, tereke malları kendilerine teslim edilmeden önce bu malları ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine ilişkin güvence göstermek zorundadırlar.
Bu güvence, ölüm tehlikesi içinde kaybolma durumunda beş yıl, uzun zamandan beri haber alınamama durumunda onbeş yıl ve her hâlde en çok gaibin yüz yaşına varmasına kadar geçecek süre için gösterilir.
Beş yıl, tereke mallarının tesliminden; onbeş yıl, son haber tarihinden başlayarak hesaplanır.
Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse, tereke mallarını teslim almış olanlar, aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdürler. Zilyedin iyiniyetli olup olmamasına göre değişmektedir. İlgili yazı için.
İyiniyetli olanların üstün hak sahiplerine geri verme yükümlülükleri, miras sebebiyle istihkak davasına ilişkin zamanaşımı süresine tâbidir.
Süreler
Miras sebebiyle istihkak davası, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi yirmi yıldır.( zamanaşımı süresi işlemeyeceği doktrinde söylenmektedir)
Gaibin Hem Mirasbırakan, Hem Mirasçı Olması
Gaibin mirasçıları tereke mallarını teslim aldıktan sonra gaibe bir miras düşerse, ona düşen miras payı gaiplik sebebiyle kendilerine kalacak olanlar, ayrıca bir gaiplik kararı almak zorunda kalmaksızın bu miras payının teslimini isteyebilirler.
Gaibe düşen miras payını teslim alanların elde ettikleri gaiplik kararına aynı şekilde gaibin mirasçıları da dayanabilirler.
Hazinenin Talebi ile Gaiplik Kararı Verilmesi ve Mirasın Geçişi
Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir.
Gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça, gaibin mirası Devlete geçer.
Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı, aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.
Gaiplik Kararının İptali
Gaipliğine karar verilecek kişi, ilân süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer. Bu durumda, mahkemeden gaiplik kararının iptal edilmesi talep edilir. Gaiplik kararının iptali ile birlikte, mirasın geri verilmesi süreci başlar.
Gaiplik Kararının Örnek Durumları
Örnek 1: Deniz Kazasında Kaybolma
Ahmet Bey, deniz kazasında kaybolmuş ve kendisinden bir yıl boyunca haber alınamamıştır. Ailesi, mahkemeye başvurarak gaiplik kararı talep eder. Mahkeme, gerekli şartların sağlandığını tespit ederek gaiplik kararı verir. Bu kararla birlikte, Ahmet Bey’in mirası yasal mirasçılarına geçer.
Örnek 2: Uzun Süre Haber Alınamama
Mehmet Bey, beş yıldır kendisinden haber alınamayan bir iş insanıdır. Mirasçılar, mahkemeye başvurarak gaiplik kararı talep ederler. Mahkeme, Mehmet Bey’in uzun süre haber alınamadığını tespit eder ve gaiplik kararı verir. Bu kararla birlikte, Mehmet Bey’in mirası yasal mirasçılarına geçer.
Sonuç
Gaiplik kararı, bir kişinin hukuken ölü kabul edilerek mirasının yasal mirasçılarına geçmesini sağlar. Bu karar, mirasın açılması, paylaşılması ve mirasçılar arasında hakların belirlenmesi açısından önemli hukuki sonuçlar doğurur. Gaiplik kararı ile mirası paylaşan mirasçılar, gaip kişinin geri dönmesi durumunda mirası iade etmekle yükümlüdür. Bu nedenle, gaiplik süreci dikkatle yürütülmeli ve hukuki danışmanlık alınmalıdır. Bu sürecin doğru ve adil bir şekilde yürütülmesi için uzman İzmir Miras Hukuku Avukatı’nın rehberliği büyük önem taşır.