Mirasçıya geçen ve geçmeyen haklar ayrımında temel ölçüt, hakkın malvarlığına dahil ve devredilebilir olup olmadığıdır. Miras, yalnız malları değil borçları da kapsar; kişiye bağlı haklar ile ölüm nedeniyle yakınlar lehine doğan yeni haklar ayrıca değerlendirilir.
Mirasçıya geçen hak ve alacaklar nelerdir?
Miras bırakanın taşınırları, taşınmazları, banka mevduatı ve devredilebilir alacakları kural olarak terekeye girer. Türk Medeni Kanunu m. 599 uyarınca miras, ölümle birlikte bir bütün olarak kazanılır; her mal için ayrıca kabul beyanı gerekmez. Kanundaki istisnalar ve mirasın reddi hükümleri saklıdır.
Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar miras ortaklığı oluşur. Mirasçıların her biri, terekeye ait her malın kendi payına düşen kısmı üzerinde tek başına serbestçe işlem yapamaz. TMK m. 640 kapsamında birlikte tasarruf, temsil ve koruma tedbirleri ayrı ayrı değerlendirilir.
Tapuda intikalin yapılması, mirasçıların kimliğinin belgelenmesi ve malın paylaşılması farklı işlemlerdir. Mirasçılık belgesi payları gösterir; tek başına belirli bir taşınmazı bir mirasçıya tahsis etmez. Ayrıntılar: mirasçılık belgesi ve miras paylaşımı.
Miras bırakanın borçlarından kim sorumludur?
Mirasçılar, tereke borçlarından üçüncü kişilere karşı kural olarak kişisel ve müteselsil sorumluluk taşır. TMK m. 599 ve 641 uyarınca sorumluluk, alacaklıya karşı yalnız miras payı oranıyla veya elde edilen tereke değeriyle sınırlandırılamaz. Kanuni sorumluluk sınırlamaları, ret ve tasfiye hükümleri ayrıca incelenmelidir.
Müteselsil sorumlulukta alacaklı, koşulları varsa borcun tamamını mirasçılardan birinden isteyebilir. Borcu ödeyen mirasçının diğer mirasçılara dönmesi, yani rücu etmesi ise iç ilişkiye ait ayrı bir konudur. Paylaşma sözleşmesinde bir borcun belirli mirasçıya bırakılması da alacaklının haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Tereke borca batık görünüyorsa malvarlığını ve borçları birlikte araştırmak gerekir. Ret süresinin başlangıcı, hükmen ret koşulları ve mirası sahiplenme sayılabilecek işlemler önemlidir. Ayrıntılar: mirasın reddi ve hükmen ret.
Banka hesabı ve alacaklar nasıl takip edilir?
Banka hesabındaki para ile ölümden önce doğmuş tahsil edilebilir alacaklar kural olarak terekeye dahildir. Ancak mirasçılardan biri, diğer mirasçıların ve miras ortaklığının haklarını dikkate almadan hesabın tamamını kendi adına çekemez.
İşlemde mirasçılık belgesi, bankanın istediği belgeler, vergi yükümlülükleri, temsil yetkisi ve varsa hesap üzerindeki kısıtlamalar değerlendirilir. Alacakların dava veya icra yoluyla takibinde de hak sahipliği, birlikte hareket ve temsil kuralları gözetilir. Miras kalan banka parasına ilişkin rehberi inceleyebilirsiniz.
Kira, iş ve diğer sözleşmeler mirasçılara geçer mi?
Bütün sözleşmelerin aynı biçimde mirasçılara geçtiği söylenemez. Sözleşmenin türü, tarafın sıfatı, kişisel edim içerip içermediği ve özel kanun hükümleri belirleyicidir.
Kira ilişkisinde ölüm tek başına her durumda sözleşmenin sona ermesi anlamına gelmez. Kiracının ölümü hâlinde TBK m. 333 mirasçılara yasal bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için fesih imkânı tanır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında TBK m. 356 gibi özel hükümler de dikkate alınmalıdır.
İşçinin ölümüyle hizmet sözleşmesi kendiliğinden sona erer; mirasçılar işçinin yerine çalışmakla yükümlü olmaz. Ölümden önce doğan ücret alacakları, kıdem tazminatı ve ölüm nedeniyle doğabilecek diğer ödemelerin hak sahipliği ayrı değerlendirilir. İşverenin ölümünde ise TBK m. 441 kapsamındaki devam ve istisna kuralları uygulanır.
Emekli aylığı ve sosyal güvenlik hakları miras mıdır?
Ölen kişinin emekli aylığı, miras payları oranında bütün mirasçılara geçen bir malvarlığı unsuru gibi değerlendirilmez. Ölüm aylığı, sosyal güvenlik mevzuatının şartlarını taşıyan hak sahiplerine bağlanan ayrı bir haktır. Mirasçı olmak ile ölüm aylığına hak sahibi olmak aynı şey değildir.
Eş, çocuklar ve koşulları varsa anne-baba bakımından sigortalılık statüsü ve ilgili mevzuat incelenir. Ölümden önce doğmuş ancak ödenmemiş alacaklar ile ölüm nedeniyle hak sahiplerine bağlanacak aylık veya gelir birbirinden ayrılmalıdır. Güncel koşullar için SGK ölüm aylığı açıklamalarına bakılabilir.
Kişiye bağlı hangi haklar mirasçılara geçmez?
Kişilik, evlilik ve velayet gibi kişiye bağlı hukuki durumlar miras malı gibi devralınmaz. Gerçek kişiye ait intifa hakkı ölümle sona erer; oturma hakkı da mirasçılara geçmez. Ölümden önce doğmuş ve bağımsız bir malvarlığı alacağına dönüşmüş taleplerin durumu ayrıca değerlendirilir.
Fikri mülkiyet alanında mali haklar ile manevi yetkiler aynı değildir. Mali hakların miras yoluyla geçişi, koruma süresi ve sözleşmeler; manevi yetkilerin ölümden sonra kimlerce kullanılabileceği ise ilgili özel düzenlemeler kapsamında incelenir. Bütün telif haklarının sınırsız biçimde devredildiği sonucuna varılmamalıdır.
Dernek üyeliği veya yönetim görevi ile şirket ortaklığından doğan ekonomik haklar da birbirinden ayrılmalıdır. Ortaklık türü ve sözleşme bilinmeden bütün şirket paylarının veya bütün kişisel görevlerin mirasçılara geçeceği söylenemez.
Manevi tazminat istemi mirasçılara geçer mi?
TMK m. 25 uyarınca miras bırakanın kendi manevi tazminat isteminin mirasçılara geçmesi, istemin sağlığında ileri sürülmüş olması koşuluna bağlıdır. İstemin başkasına devredilmesine ilişkin koşul ise farklıdır; devir ile miras yoluyla geçiş birbirine karıştırılmamalıdır.
Yakınların ölüm nedeniyle kendilerinin uğradığı zarar için doğabilecek talepleri, miras bırakanın mevcut istemini devralmalarından farklı bir hukuki temele dayanabilir. Hangi kişinin hangi zararı için talepte bulunduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.
Önalım, alım ve geri alım hakları ile bağışlamanın geri alınması
TBK m. 239 uyarınca sözleşmeden doğan önalım, alım ve geri alım hakları, aksi kararlaştırılmadıkça miras yoluyla geçebilir. Bu hakların sağken devri, miras yoluyla geçişinden farklı kurallara bağlıdır.
Bağışlamayı geri alma hakkı bakımından TBK m. 297 özel bir düzenleme içerir. Bağışlayan geri alma sebebini öğrenmiş ve bir yıllık süre dolmadan ölmüşse mirasçılar kalan süre içinde hakkı kullanabilir. Sebebi sağlığında öğrenememişse ölümden başlayan bir yıllık süre gündeme gelir. Bağışlananın bağışlayanı hukuka aykırı ve kasten öldürmesi veya hakkın kullanılmasını engellemesi ayrıca düzenlenmiştir.
Devam eden davalar ve ilk inceleme
Devam eden her dava otomatik olarak aynı şekilde mirasçılarla sürmez. Dava konusu hakkın miras yoluyla geçip geçmediği, usul hükümleri ve taraf sıfatı incelenmelidir. Tereke alacağına ilişkin bir dava ile kişiye bağlı bir hukuki duruma ilişkin dava aynı değerlendirmeye tabi değildir.
İlk incelemede mirasçılık belgesi, malvarlığı ve borç listesi, sözleşmeler, banka ve tapu kayıtları, dava veya icra evrakı ile öğrenme ve tebligat tarihleri birlikte ele alınmalıdır. Süreler, diğer belgelerin tamamlanması beklenmeden kontrol edilmelidir.
Genel çerçeve için İzmir’de miras hukuku rehberi; yazar bilgisi için Avukat Yasin Baykal hakkında sayfası kullanılabilir.
Mevzuat ve kaynaklar
Türk Medeni Kanunu: m. 25, 599, 640–641, 681–682, 797 ve 823. Türk Borçlar Kanunu: m. 239, 297, 333, 356, 440–441. Sosyal güvenlik haklarında ilgili sigortalılık statüsü ve SGK düzenlemeleri ayrıca değerlendirilir.
İçerik ve mevzuat kontrolü: 14 Eylül 2026. Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; bir hakkın mirasçılara geçişi somut belgeler ve ilgili özel düzenlemelerle birlikte incelenmelidir.